بازطراحی و بازپیرایی ساختمان مرکزی و محدوده حیاط شمالی و جنوبی وزارت اموراقتصادی و دارایی (محوطه حیاط شمالی)
پیشگفتار
محلهی ارگ کهن تهران از قدیمیترین محلههای به جایمانده از تهران عصر صفوی است؛ این محله در دوران قاجار به واسطهی حضور شاه و دربار، بیشتر از نقاط دیگر شهر توسعه یافت و به مرکز سیاست کشور تبدیل شد. با ورود به قرن معاصر و همزمان با انقراض سلطنت قاجار و شکلگیری سلطنت پهلوی، دوره آغاز تحولات کالبدی اساسی در ارگ تهران آغاز شد. در دوران پهلوی، همزمان با ایجاد تحولات ساختاری در اداره حکومت و همراه با تشکیل دیوانسالاری متمرکز جدید، نظام سنتی زیست در شهر تهران با ایجاد طرحهای شهرسازی جدید به یکباره متحول شد. از این رو متناسب با خواستهای جدید، محدوده ارگ و میدان مشق که دارای بیشترین اراضی دولتی بودند جهت استقرار کارکردهای دولتی در نظرگرفته شدند. انعکاس این گونه اقدامات در محدوده ارگ تهران طی دو دهه، تخریب برخی عمارات قاجاری و شکلگیری ساختمانهای جدید برجای آنها را به دنبال داشت. از جمله ساختمانهای شکل گرفته در آن دوران ساختمان وزارت امور اقتصادی و دارایی است؛ این وزارتخانه بر روی بخشی از شمال مجموعه کاخ گلستان بنا شده است. در حال حاضر، مجموعه وزارت امور اقتصادی و دارایی در میانه ارگ کهن تهران واقع شده است. این محدوده از جنوب با کاخ گلستان به عنوان اثر ثبتی در میراث ملی و جهانی یونسکو، از شرق، غرب و شمال با محورهای تاریخی-گردشگری ناصرخسرو، داور و باب همایون محدود شده است. ساخت این وزارتخانه شامل ساختمان و محوطهها از سال 1318 آغاز و در اواسط دهه 1350 خورشیدی به اتمام رسیده و در واقع این بنا جزو بناهای سبک نئوکلاسیک از نوع خردگرا است در دورهی پهلوی اول است. براساس مستندات موجود، از سال 1350 تاکنون محدوده وزارت امور اقتصادی و دارایی تغییرچندانی نداشته و مداخلاتی جزئی و پراکنده در عملکرد بخشهایی از ساختمان و محوطهها به منظور پاسخگویی به نیازهای جدید صورت پذیرفته است. اکنون کالبد این وزارتخانه با بیش از نیم قرن قدمت، با چالشها و مسائل متعددی در ابعاد مختلف و در ارتباط با محوطه و ساختمان وزارتخانه روبرو است. از جمله مهمترین آنها میتوان به مسائل مرتبط با هویت بصری-تاریخی مجموعه، وحدت و انسجام میان بخشهای مختلف، خوانایی و مسیریابی مخاطبان، نحوهی ارتباط با پیرامون، کیفیت فضاهای باز با توجه به جایگاه ملی و بینالمللی مجموعه، سازماندهی فعالیتهای رفاهی و خدماتی وزارت خانه با نگاه آیندهنگرانه، فرسودگی تاسیسات و تجهیزات مانند نقصان روشنایی، نبود سیستم اطفای حریق و عدم اتصال به سیستم جمعآور فاضلاب شهری و ... اشاره نمود. لازم به ذکر است که به تعویق انداختن رفع مشکلات این مجموعهی ملی و هویتمند تاریخی، موجب کاهش تابآوری و افزایش احتمال آسیبپذیری آن در برابر نیازهای روز و آینده خواهد گردید. بنابراین با عنایت بر این مهم، در بهمن ماه 1402 قراردادی با کارفرمایی وزارت امور اقتصادی و دارایی تحت عنوان «طراحی و تهیه اسناد محوطه ساختمان مرکزی وزارت امور اقتصادی و دارایی (محوطه درب ورودی هلال)»، به منظور ساماندهی مسائل و موضوعات مرتبط با محوطه درب ورودی هلال با این مهندسین مشاور منعقد گردید. نحوهی برخورد این مشاور به منظور سازماندهی و بازپیرایی کالبدی-عملکردی در این محدوده، توسعهی میان افزا با رویکرد اعتدالگرایی حفاظت مبنا است. براساس مطالعات صورت گرفته، هدف مداخله در بناها و محوطههای واجد ارزش تاریخی حفظ ارزشهای گذشته است، در حالی كه آمادگی تغییر بعضی اجزاء به منظور درج اجزای جدید برای انطباق یافتن با الگوهای نوین فعالیت، تكنولوژیهای در حال توسعه و امكان ادامه زندگی بنا، محوطه و بافت زمینهای آن فراهم گردد.
